Thi công hệ thống IBS (In-Building Solution) là quá trình kiểm soát toàn bộ RF path từ POI đến từng indoor antenna, không đơn thuần là kéo cáp và treo anten. Một RF design đúng vẫn có thể cho ra hệ thống không đạt nghiệm thu nếu feeder bị gập quá bán kính cho phép, connector gia công sai kích thước bóc vỏ, hoặc anten bị dịch vị trí để tránh miệng gió HVAC. Những lỗi này không nhìn thấy bằng mắt và chỉ lộ ra khi máy phân tích cáp – anten được đấu vào tuyến.

Bài viết này do đội ngũ kỹ sư của IHN biên soạn, tập trung vào phần mà hồ sơ thiết kế không nói hết: công tác thi công ngoài hiện trường. Về nguyên lý hệ thống, kiến trúc DAS và bài toán thiết kế RF, mời tham khảo bài Hệ thống phủ sóng di động bên trong tòa nhà (IBS): Từ thiết kế đến phát sóng.

Phạm vi bài tập trung vào hạ tầng thụ động — feeder, connector, splitter/coupler, antenna, POI — vì đây là phần do nhà thầu IBS thi công và chịu trách nhiệm nghiệm thu. Các nội dung nêu ra vẫn áp dụng cho hệ Active/Hybrid DAS ở phần phân phối RF sau Remote Unit.

Quy trình thi công hệ thống IBS gồm những bước nào?

Quy trình thi công hệ thống IBS gồm 7 bước: rà soát hồ sơ thiết kế RF và lập shop drawing; khảo sát xác nhận tuyến feeder; thi công feeder cable; gia công RF connector; lắp đặt splitter, coupler, tapper; lắp đặt antenna; thi công POI, grounding và labeling. Sau thi công là QA/QC, đo kiểm RF và nghiệm thu với nhà mạng.

Bước 1 – Rà soát hồ sơ thiết kế trước thi công

Công việc đầu tiên của nhà thầu IBS không phải là mở kho vật tư, mà là ngồi lại với bộ hồ sơ thiết kế được duyệt và trả lời câu hỏi: hồ sơ này có thi công được đúng như vẽ không?

Danh mục cần rà soát

• RF design và link budget: kiểm tra tổng suy hao từng tuyến từ POI đến từng anten — suy hao cáp theo chiều dài thực tế, split loss của splitter, coupling loss và through loss của coupler, suy hao connector. Nếu chiều dài feeder thực tế dài hơn bản vẽ do tuyến phải vòng tránh MEP, mức công suất bức xạ tại các anten cuối tuyến sẽ tụt so với tính toán.
• Sơ đồ nguyên lý (schematic) và riser diagram: đối chiếu số cấp chia, thứ tự coupler theo tầng, xác nhận tổng số port đầu ra khớp số anten và mọi port dư đều được chỉ định tải giả.
• Antenna layout từng tầng: đối chiếu với bản vẽ trần kiến trúc, HVAC, sprinkler, đèn, loa PA, đầu báo khói.
• Feeder routing: xác nhận trục đứng (riser) và tuyến ngang có đủ không gian trên thang/máng cáp, kể cả cho cấu hình MIMO hai feeder trên một anten.
• Danh sách splitter, coupler, tapper: coupling ratio, dải tần hoạt động, loại connector đầu ra.
• Dải tần của toàn bộ vật tư thụ động. Đây là điểm phải kiểm ngay từ đầu: rất nhiều anten, splitter, coupler và POI trên thị trường được chế tạo cho dải 694–2700 MHz và không phủ băng n78 (3,5 GHz). Nếu dự án có định hướng 5G, dải tần vật tư phải được xác nhận bằng datasheet trước khi phê duyệt vật tư, không phải sau khi đã lắp.
• Vị trí POI và phòng thiết bị: diện tích, nguồn điện, điều hòa, tiếp địa, đường vào cho nhà mạng.
• Yêu cầu kỹ thuật riêng của nhà mạng đối với dự án.

Phân tích xung đột với các bộ môn khác

Song song với rà soát hồ sơ, phải lập bảng xung đột với MEP, trần, HVAC, PCCC, kết cấu và kiến trúc. Xung đột phổ biến nhất không nằm ở trục đứng mà ở khoảng trần kỹ thuật — nơi feeder phải chia sẻ không gian với ống gió HVAC, ống sprinkler, máng điện và thang cáp ELV. Phát hiện xung đột ở giai đoạn shop drawing tốn vài ngày; phát hiện khi đã đóng trần tốn cả chu kỳ đục phá, làm lại và nghiệm thu lại.

Đầu ra của bước này là shop drawing được duyệt cùng danh mục điểm khác biệt (deviation list) so với thiết kế cơ sở, có xác nhận của Tư vấn giám sát và Chủ đầu tư. Mọi thay đổi phát sinh sau đó đều phải quay lại cập nhật vào link budget.

Bước 2 – Khảo sát và xác nhận tuyến feeder

Trước khi kéo mét cáp đầu tiên, tuyến phải được đi bộ và đánh dấu thực địa.

Tuyến cáp và support

Xác định feeder đi trên thang cáp, máng cáp hay ống bảo vệ riêng; vị trí giá đỡ; vị trí cố định tại các điểm chuyển hướng; và vị trí lắp hoisting grip (lưới treo cáp) tại đầu trên mỗi đoạn trục đứng. Với riser cao, chính lưới treo chịu trọng lượng cáp, kẹp cáp chỉ giữ vị trí. Trục đứng dài cũng cần tính dự phòng giãn nở nhiệt.

Bán kính uốn khả dụng tại các điểm bẻ góc

Đây là điểm hay bị bỏ qua, và không có một con số dùng chung được. Giá trị công bố khác nhau giữa các họ cáp ngay trong cùng một cỡ: cáp 1/2 inch loại foam dielectric của CommScope (HELIAX LDF4-50A) công bố bán kính uốn một lần khoảng 50 mm và uốn lặp lại khoảng 127 mm, trong khi cáp 1/2 inch của RFS (CELLFLEX LCF12-50J) công bố khoảng 70 mm và 125 mm. Với cáp 7/8 inch, các giá trị thông dụng nằm quanh 120–127 mm cho uốn một lần và 250–254 mm cho uốn lặp lại.

Bắt buộc tra datasheet của đúng chủng loại cáp dùng trong dự án và đưa con số đó vào biện pháp thi công, thay vì áp dụng một quy tắc chung. Một góc cua 90 độ trong hộp kỹ thuật hẹp có thể đơn giản là không đủ chỗ cho cáp 7/8 inch, và câu trả lời đúng là đổi tuyến chứ không phải bẻ mạnh tay.

Khoảng cách với hệ thống điện lực

Tách máng, giữ khoảng cách và phân tách vật lý với cáp động lực theo bản vẽ phối hợp ELV – Điện được duyệt và theo yêu cầu lắp đặt cáp thông tin trong tòa nhà (tham chiếu TCVN 10251:2013). Lưu ý QCVN 33:2019/BTTTT là quy chuẩn về mạng cáp ngoại vi — áp dụng cho phần cáp ngoài công trình, không phải cho tuyến trong trần và trong trục kỹ thuật.

Bảo vệ cơ học và xuyên sàn, xuyên tường

Bố trí ống bảo vệ tại các đoạn cáp lộ thiên, đoạn đi thấp trong hầm xe và khu vực có thi công của nhà thầu khác. Với các vị trí xuyên sàn, xuyên tường: xác định vị trí lỗ mở, phương án ống chờ (sleeve), và fire stopping — mọi lỗ xuyên qua kết cấu ngăn cháy sau khi luồn cáp đều phải được chèn bịt bằng vật liệu ngăn cháy và nghiệm thu riêng cùng hệ PCCC.

Bước 3 – Thi công feeder cable

Chọn đúng chủng loại theo thiết kế

Feeder 7/8 inch cho trục chính do suy hao trên đơn vị chiều dài thấp hơn, feeder 1/2 inch cho nhánh tầng. Không tự ý thay đổi chủng loại để tiết kiệm — mọi thay đổi tiết diện đều làm sai lệch link budget đã duyệt. Cần nhớ suy hao của cùng một loại feeder tăng theo tần số (phần suy hao do dẫn điện xấp xỉ tỷ lệ với căn bậc hai của tần số), nên một tuyến đủ ngân sách suy hao ở 1800 MHz có thể không còn đủ khi bổ sung băng 3,5 GHz. Với công trình dân dụng, vỏ cáp trong nhà cần đáp ứng yêu cầu an toàn cháy của dự án (thường là LSZH).

Kéo cáp và kiểm soát lực kéo

Dùng đầu kéo (pulling grip) chuyên dụng, không buộc trực tiếp vào vỏ cáp và tuyệt đối không kéo bằng đầu connector đã gia công. Lực kéo phải nằm trong giới hạn nhà sản xuất công bố; ở các trục đứng cao, bố trí người đỡ tải trung gian theo tầng thay vì kéo một mạch từ mái xuống. Vượt lực kéo cho phép làm giãn lõi đồng trục và thay đổi trở kháng đặc tính — dạng hỏng không phục hồi được và không nhìn thấy từ bên ngoài.

Không làm biến dạng coaxial cable

Cáp đồng trục nhăn hoạt động đúng khi hình học giữa lõi trong, lớp điện môi và lớp vỏ dẫn ngoài được giữ nguyên. Mọi vết móp, vết đè do vật nặng, vết gập đều là một điểm bất liên tục trở kháng và sẽ hiện lên như một đỉnh phản xạ trên phép đo DTF. Không đi lên trên cáp, không dùng cáp làm điểm tựa, không để vật tư đè lên cuộn cáp chờ.

Cố định feeder và đánh dấu đầu cáp

Dùng kẹp cáp (cable clamp) đúng cỡ, khoảng cách theo hướng dẫn lắp đặt của nhà sản xuất cáp. Khoảng cách cho trục đứng và cho tuyến ngang trên máng là khác nhau và phải được ghi rõ trong biện pháp thi công được duyệt, không lấy theo thói quen. Không siết kẹp tới mức làm móp vỏ cáp.

Đánh dấu đầu cáp ngay khi kéo xong: nhãn tạm ở cả hai đầu, ghi mã tuyến theo bản vẽ. Với cấu hình MIMO, hai feeder của cùng một anten phải được phân biệt rõ (port A / port B) ngay từ lúc kéo và có chiều dài tương đương nhau theo thiết kế.

Chống ẩm và xử lý đầu cáp

Chống nước tại các khu vực có nguy cơ: đoạn ra mái, đoạn qua tầng hầm ẩm, khu vực gần buồng bơm. Đầu cáp chờ chưa gia công connector phải được bịt kín, không để hở qua đêm — hơi ẩm thâm nhập vào lớp điện môi làm tăng suy hao và về lâu dài gây ăn mòn tiếp điểm. Trước khi làm connector: cắt vuông góc, làm sạch mạt kim loại, kiểm tra lõi và lớp vỏ dẫn ngoài không bị biến dạng ở đoạn chuẩn bị lắp.

Bước 4 – Gia công RF connector

Nếu phải chọn một hạng mục quyết định kết quả đo VSWR của toàn hệ thống, đó là connector. Trên hầu hết các dự án, các tuyến trượt ngưỡng khi sweep đều được truy về đầu nối hoặc jumper trước khi nghi ngờ đến thân cáp.

Trình tự gia công

1. Cắt cáp bằng dụng cụ chuyên dụng cho cáp đồng trục nhăn — không dùng cưa sắt tùy tiện, không dùng kìm cắt tạo mép bavia.
2. Bóc vỏ đúng kích thước stripping theo bảng kích thước của đúng loại connector đang dùng. Bóc thiếu làm lõi không chạm đủ vào tiếp điểm; bóc thừa để hở đoạn điện môi và tạo bất liên tục trở kháng.
3. Vệ sinh bề mặt: làm sạch hoàn toàn mạt đồng, phoi nhôm, dầu mỡ tay. Đây là bước bị bỏ qua nhiều nhất và là nguyên nhân trực tiếp của PIM.
4. Lắp connector theo hướng dẫn nhà sản xuất, kiểm tra lõi trong (inner conductor) đã vào đúng vị trí và lớp dẫn ngoài (outer conductor) tiếp xúc đều quanh chu vi.
5. Siết đúng lực (torque) bằng cờ lê lực. Với đầu nối 7/16 DIN, các nhà sản xuất lớn công bố dải khoảng 25–30 N·m. Với đầu nối Type N, giá trị công bố phân tán rất rộng tùy vật liệu thân và cấp chính xác — từ dưới 1 N·m tới khoảng 3 N·m — bắt buộc tra hướng dẫn lắp đặt của chính connector đang dùng. Siết tay cho chắc là cách nhanh nhất để hỏng ren và biến dạng tiếp điểm.
6. Chống nước, chống ẩm cho các đầu nối ngoài trời hoặc ở khu vực ẩm, quấn theo đúng trình tự lớp mà nhà sản xuất vật liệu chống ẩm quy định.
7. Không để mạt kim loại hoặc vật lạ trong connector. Đậy nắp bảo vệ mọi đầu nối chưa đấu.

Lỗi connector biểu hiện ra sao

Đầu nối RF cho hạ tầng viễn thông được tiêu chuẩn hóa trong bộ IEC 61169 — IEC 61169-4 quy định đầu nối loại 7-16 (7/16 DIN), IEC 61169-16 quy định đầu nối Type N. Phương pháp đo PIM cho linh kiện thụ động thuộc bộ IEC 62037, trong đó IEC 62037-3 dành cho đầu nối đồng trục và IEC 62037-7 dành cho đo PIM tại hiện trường.

Bước 5 – Lắp đặt splitter, coupler, tapper

Đây là các phần tử định hình phân bố công suất trong RF distribution network. Lắp sai không làm hệ thống ngừng hoạt động — nó chỉ làm vùng phủ lệch khỏi thiết kế, và thường chỉ bị phát hiện ở giai đoạn Walk Test, khi việc sửa đã tốn kém nhất.

Chức năng và sự khác biệt

Splitter chia công suất đều: bộ chia 2 đưa vào tuyến khoảng 3 dB split loss, bộ chia 4 khoảng 6 dB, cộng thêm insertion loss thực tế của thiết bị. Coupler và tapper chia không đều — trích một phần công suất theo tỷ số ghép (coupling ratio) và dồn phần còn lại đi tiếp.

Điểm mà hiện trường hay bỏ qua: coupling ratio quyết định luôn cả suy hao trên nhánh chính đi tiếp. Về lý thuyết, coupler 6 dB làm hao khoảng 1,3 dB trên tuyến qua, coupler 10 dB khoảng 0,5 dB, coupler 15 dB khoảng 0,1 dB (chưa kể insertion loss). Đó là lý do vì sao thay một coupler 10 dB bằng coupler 6 dB có sẵn trong kho không phải là thay vật tư — nó làm hụt công suất của toàn bộ các tầng phía sau.

Yêu cầu lắp đặt

• Hướng input/output là bắt buộc. Coupler có port IN, port OUT (tuyến chính đi tiếp) và port COUPLED (nhánh trích). Đấu ngược port là một trong những lỗi hiện trường phổ biến nhất và hậu quả là toàn bộ phân bố công suất của nhánh đó sai lệch so với link budget.
• Đúng coupling ratio theo bản vẽ. Coupler 6 dB và coupler 10 dB giống hệt nhau về hình thức bên ngoài. Bắt buộc đọc nhãn thiết bị đối chiếu bản vẽ trước khi lắp.
• Mọi port không sử dụng phải lắp tải giả 50 Ω đúng dải tần và đúng công suất. Một port để hở phản xạ toàn bộ công suất tới nó và sẽ làm hỏng kết quả đo VSWR của cả nhánh — đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu của các phép sweep không đạt mà thực chất hệ thống không có lỗi. Tải giả phải được liệt kê trong BOQ và kiểm tra trong checklist, không phải lấy tạm khi đo rồi tháo ra.
• Mounting: cố định chắc chắn vào kết cấu hoặc thang cáp, không treo lơ lửng bằng chính feeder. Trọng lượng thiết bị truyền lên đầu connector là nguyên nhân gây lỏng mối nối theo thời gian.
• Connector và jumper: đúng loại đầu nối theo thiết kế, chiều dài jumper vừa đủ, bán kính uốn của jumper cũng phải được tôn trọng.
• Grounding: các thiết bị thụ động lắp trên thang, máng cáp kim loại được liên kết đẳng thế qua kết cấu đỡ; các vị trí có yêu cầu tiếp địa riêng trong thiết kế phải được đấu nối và ghi vào biên bản nghiệm thu.
• Labeling: nhãn gắn trên thân thiết bị, đọc được sau khi đóng trần — nghĩa là mọi splitter, coupler nằm trên trần đều phải có cửa thăm trần tại vị trí đó. Đây là yêu cầu cần chốt với nhà thầu trần ngay từ shop drawing.

Bước 6 – Lắp đặt antenna và cáp bức xạ

Ba phương án phân phối tín hiệu

• Omni antenna — bức xạ 360 độ, thường lắp âm trần, dùng cho sàn mở, hành lang, khu văn phòng.
• Directional antenna (panel, log-periodic, Yagi) — bức xạ định hướng, dùng cho hầm xe, cuối hành lang dài, và các khu vực cần khống chế hướng phát để hạn chế rò tín hiệu ra ngoài công trình.
• Cáp bức xạ (radiating cable, leaky feeder) — dùng cho hố thang máy, đường hầm, hành lang hẹp kéo dài và tầng hầm sâu, nơi một anten đơn không thể phủ đều theo chiều dài. Cáp bức xạ có yêu cầu lắp đặt riêng: giữ khoảng cách với bề mặt tường và kết cấu kim loại theo hướng dẫn nhà sản xuất, đúng hướng khe bức xạ, không để cáp tiếp xúc trực tiếp với kim loại, và đầu cuối phải lắp tải giả 50 Ω.

Yêu cầu thi công anten

• Đúng vị trí thiết kế, sai lệch nằm trong dung sai được duyệt.
• Đúng cao độ và đúng hướng với anten định hướng — góc phương vị và góc ngẩng theo bản vẽ.
• Anten phải xuyên qua tấm trần, radome hướng xuống không gian sử dụng. Lỗi hiện trường kinh điển là anten omni bị đặt ngửa nằm trên tấm trần hoặc nhét trong hộp trần kim loại cho gọn khi vướng hoàn thiện. Hệ thống vẫn đo VSWR đạt, và vùng phủ của cả khu vực đó biến mất.
• Tránh vật cản kim loại: giữ khoảng cách với tấm trần kim loại, ống gió, máng cáp, khung xương trần và kết cấu thép theo khoảng cách tối thiểu ghi trong thiết kế — vật dẫn ở trường gần làm méo giản đồ bức xạ.
• Giữ khoảng cách với hệ thống MEP: đèn, đầu phun sprinkler, đầu báo khói, miệng gió; đồng thời tuân thủ yêu cầu về phơi nhiễm trường điện từ áp dụng cho dự án.
• Jumper tại đầu anten phải được đỡ tải, không để trọng lượng cáp treo trực tiếp lên cổng anten.
• Với anten MIMO 2 cổng: đấu đúng cặp feeder A/B theo bản vẽ, chênh lệch chiều dài hai nhánh trong dung sai thiết kế, nhãn phân biệt rõ hai cổng.
• Không tự ý dịch chuyển vị trí antenna. Khi hiện trường buộc phải dời vì vướng dầm hoặc vướng miệng gió, quy trình đúng là báo cáo, để kỹ sư RF đánh giá lại vùng phủ, phê duyệt vị trí mới và cập nhật bản vẽ. Vị trí anten là biến số đầu vào của mô phỏng vùng phủ; dịch chuyển tự phát làm thay đổi coverage, thay đổi vùng chồng lấn giữa các anten và ảnh hưởng trực tiếp tới link budget của nhánh.

Bước 7 – POI, grounding và labeling

POI – Point of Interface

POI là điểm giao diện nơi tín hiệu của các nhà mạng được ghép vào chung một hạ tầng DAS. Về mặt hệ thống, POI tích hợp bộ lọc theo băng tần, bảo đảm cách ly giữa các nhà mạng và hạn chế sinh nhiễu xuyên điều chế khi nhiều sóng mang công suất lớn cùng tồn tại trên một đường truyền. Về mặt hợp đồng, POI là ranh giới bàn giao: phía trước là thiết bị của nhà mạng, phía sau là hạ tầng DAS của công trình.

• Lắp rack đúng vị trí, cân chỉnh, cố định vào sàn hoặc tường, chừa không gian thao tác trước và sau tủ.
• Cable management: feeder vào tủ được đỡ tải trước khi vào connector, jumper đi có nắn tuyến, tôn trọng bán kính uốn, không tạo lực kéo lên cổng thiết bị.
• RF jumper: đúng chủng loại, đúng chiều dài, có nhãn hai đầu.
• Bộ suy hao (attenuator pad) đặt mức tín hiệu đầu vào của từng nhà mạng về đúng giá trị thiết kế. Trị số pad, vị trí lắp và công suất chịu đựng phải khớp với hồ sơ được nhà mạng chấp thuận và được ghi trong as-built — đây là hạng mục hay bị thay đổi tại chỗ trong quá trình tối ưu mà không ai cập nhật lại.
• Kiểm soát tổng công suất tổ hợp đưa vào mạng thụ động và mức cách ly giữa các nhà mạng tại POI theo đặc tính kỹ thuật của thiết bị POI và yêu cầu của nhà mạng.
• Đường uplink: nền nhiễu của hướng lên là yếu tố quyết định vùng phủ thực tế; mọi nguồn PIM hoặc nhiễu trong tòa nhà đều tác động vào đây.
• Nguồn điện cho thiết bị tích cực nếu có: nguồn dự phòng, aptomat riêng, nhãn tủ điện; đấu nối tín hiệu cảnh báo, giám sát nếu thiết bị có cổng alarm.
• Điều kiện phòng thiết bị: nhiệt độ, thông gió, chống bụi, chống thấm, kiểm soát ra vào.
• Phối hợp với nhà mạng: thống nhất trước vị trí đấu nối, loại connector giao diện, mức tín hiệu đầu vào và lịch tiếp cận phòng máy.

Grounding và bonding

Tiếp địa và liên kết đẳng thế trong IBS phục vụ bốn mục tiêu đồng thời: an toàn cho người, thoát dòng sét, giảm nhiễu, và ổn định vận hành lâu dài của thiết bị RF.

• Grounding kit cho feeder: lắp tại đầu trên và đầu dưới của tuyến trục đứng, tại điểm cáp vào công trình, và theo chu kỳ trên các tuyến dài — vị trí cụ thể theo thiết kế. Dây tiếp địa phải đi xuống theo hướng về thanh cái tiếp địa, không tạo vòng lặp, không bẻ góc gấp.
• Xử lý bề mặt tiếp xúc: cạo sạch lớp sơn tại điểm bắt bulông, dùng vòng đệm răng, bôi hợp chất chống oxy hóa, và bọc chống ẩm cho grounding kit ở khu vực ngoài trời hoặc ẩm.
• Kiến trúc một điểm tiếp địa: mọi liên kết tập trung về thanh cái tiếp địa của phòng máy, từ đó về hệ tiếp địa chính của công trình — không đấu chồng chéo nhiều đường về nhiều điểm.
• Rack grounding: tủ POI và tủ thiết bị tích cực liên kết về thanh cái tiếp địa phòng máy bằng dây có tiết diện theo thiết kế.
• Lightning và surge protection: lắp thiết bị chống sét lan truyền trên tuyến RF khi thiết kế yêu cầu — đặc biệt với các tuyến có anten donor trên mái.
• Equipotential bonding: liên kết đẳng thế giữa hệ tiếp địa viễn thông và hệ tiếp địa chung của công trình để tránh chênh lệch điện thế giữa các hệ thống khi có sét đánh hoặc sự cố.

Về tiêu chuẩn, không tồn tại một tiêu chuẩn quốc tế duy nhất bao trùm tiếp địa cho viễn thông trong tòa nhà. Nội dung này phân bố qua nhiều bộ: ITU-T K.27 (cấu hình liên kết và tiếp địa bên trong tòa nhà viễn thông) và ITU-T K.112 (chống sét, tiếp địa và liên kết cho trạm gốc vô tuyến); ANSI/TIA-607 (liên kết và tiếp địa cho hạ tầng viễn thông trong công trình); IEC 62305 (chống sét, đặc biệt phần 3 và phần 4); IEC 60364-5-54 (bố trí tiếp đất và dây bảo vệ). Tại Việt Nam, phần tiếp địa trạm viễn thông tham chiếu QCVN 9:2016/BTTTT.

Không áp dụng một trị số điện trở tiếp địa mặc định cho mọi dự án. Giá trị bắt buộc phụ thuộc quy chuẩn áp dụng, loại công trình và yêu cầu riêng của nhà mạng; con số cụ thể lấy từ hồ sơ thiết kế được duyệt và văn bản yêu cầu kỹ thuật của dự án, sau đó được nghiệm thu bằng biên bản đo điện trở tiếp địa.

Labeling – hệ thống mã hóa

Labeling là điều kiện để hệ thống có thể được đo kiểm có tổ chức, được nghiệm thu và được sửa chữa sau này mà không phải dò lại toàn bộ. Mọi phần tử trên hiện trường phải đối chiếu được với drawing, cable schedule, test report và as-built drawing bằng cùng một mã.

Yêu cầu thực hiện: nhãn ở cả hai đầu mỗi tuyến cáp; vật liệu nhãn chịu được môi trường lắp đặt (không bong, không phai trong hầm ẩm); nhãn của thiết bị nằm trên trần phải đọc được qua cửa thăm trần. Mã trên nhãn phải trùng đúng chuỗi ký tự với mã trong test report — không viết tắt khác đi ở hai nơi.

QA/QC trong thi công IBS

QA/QC chia theo giai đoạn, vì mỗi giai đoạn có loại lỗi riêng và có thời điểm duy nhất để phát hiện lỗi đó với chi phí thấp.

Incoming inspection – nghiệm thu vật tư đầu vào

Kiểm tra khi vật tư về công trường: feeder (chủng loại, chiều dài cuộn, tình trạng vỏ, đầu cuộn có bịt kín không), antenna (model, dải tần đầy đủ theo băng tần dự án kể cả 3,5 GHz nếu có, độ lợi, tình trạng radome), connector (đúng chủng loại theo cáp và theo thiết kế), splitter, coupler, tapper (đúng coupling ratio, đúng dải tần), tải giả 50 Ω, POI và phụ kiện. Đối chiếu với material approval và datasheet đã duyệt; lập biên bản nghiệm thu vật tư kèm ảnh chụp và số lô.

Installation inspection – nghiệm thu trong quá trình lắp đặt

Kiểm tra ngay khi từng hạng mục hoàn thành, trước khi đóng trần: routing đúng tuyến duyệt; bending radius đạt; connector gia công đúng quy trình và đã siết lực; vị trí, cao độ, hướng antenna đúng bản vẽ và radome hướng xuống; port dư đã lắp tải giả; grounding đã đấu nối; labeling đầy đủ hai đầu. Đây là điểm dừng kỹ thuật (hold point) bắt buộc của dự án IBS — sau khi trần đóng lại, mọi lỗi ở nhóm này đều trở thành công tác đục phá.

Pre-commissioning – kiểm tra toàn bộ RF path

Đo kiểm khi hệ thống còn ở trạng thái thụ động, trước khi kết nối với nguồn RF của nhà mạng. Một điểm kỹ thuật quyết định giá trị của bước này: không thể chứng minh chất lượng cả mạng bằng một phép sweep duy nhất từ POI. Trong mạng phân nhánh, phản xạ từ một connector lỗi ở nhánh xa phải đi qua splitter hai lần và bị suy giảm gấp đôi split loss trước khi về tới máy đo — riêng một bộ chia 4 đã chôn tín hiệu phản xạ đó khoảng 12 dB. Vì vậy quy trình đúng là sweep từng nhánh ngay khi lắp xong, trước khi đóng trần, rồi mới sweep tổng hợp end-to-end.

Cần phân biệt rõ: inspection là kiểm tra bằng mắt và đối chiếu hồ sơ; RF testing là đo bằng thiết bị và cho ra số liệu. Hai việc không thay thế cho nhau. Một tuyến đạt inspection vẫn có thể trượt VSWR, và ngược lại một tuyến đạt VSWR vẫn có thể sai vị trí anten so với thiết kế.

Chi tiết các phép đo VSWR, Return Loss, DTF, Cable Loss, PIM và Walk Test được trình bày riêng trong bài RF Testing và Commissioning hệ thống IBS.

An toàn và phối hợp hiện trường

Thi công IBS diễn ra trong công trường đang hoạt động, phần lớn ở trên cao và trong không gian hạn chế. Các nội dung bắt buộc trong biện pháp thi công:

• Giấy phép làm việc (permit to work) cho từng khu vực, đăng ký trước với Tổng thầu và Ban quản lý.
• Làm việc trên cao trong trục kỹ thuật và trên trần: giàn giáo và thang đạt chuẩn, dây an toàn toàn thân, rào chắn khu vực bên dưới.
• Làm việc trong trục đứng và hầm: kiểm soát không gian hạn chế, chiếu sáng, thông gió.
• Phối hợp với hệ báo cháy khi thi công phía trên trần — thông báo và cô lập đầu báo khu vực đang làm việc để tránh báo động giả, và khôi phục ngay sau ca.
• Phối hợp tiến độ với các nhà thầu MEP khác để tránh chồng chéo trên cùng tuyến máng và tránh làm hỏng phần đã lắp của nhau.

Các lỗi thường gặp trong thi công IBS

Năng lực cần có của một nhà thầu IBS

Đánh giá năng lực nhà thầu IBS nên dựa trên khả năng bao phủ toàn chuỗi công việc, vì mỗi mắt xích bị đứt đều đẩy rủi ro về phía Chủ đầu tư:

Survey → RF Design → Shop Drawing → Installation → QA/QC → RF Testing → Commissioning → Operator Acceptance → As-built

Các câu hỏi nên đặt ra khi xét thầu:

• Nhà thầu có kỹ sư RF của riêng mình, hay thuê ngoài phần thiết kế và đo kiểm?
• Có sở hữu thiết bị đo (Cable & Antenna Analyzer, Spectrum Analyzer, thiết bị Walk Test, cal kit) hay đi thuê theo đợt? Thiết bị có hiệu chuẩn không?
• Quy trình QA/QC có điểm dừng kỹ thuật trước khi đóng trần không? Có sweep từng nhánh trước khi đóng trần hay chỉ đo tổng ở cuối dự án?
• Có kinh nghiệm làm việc trực tiếp với các nhà mạng trong khâu thẩm duyệt và nghiệm thu phát sóng không?
• Mẫu test report và mẫu as-built của các dự án trước như thế nào — có file đo gốc kèm theo không?
• Có nhận trách nhiệm bảo trì và xử lý sự cố sau bàn giao không?

Nhà thầu chỉ làm phần lắp đặt sẽ bàn giao lại cho Chủ đầu tư ba việc khó nhất: chứng minh chất lượng RF path bằng số liệu, làm việc với nhà mạng, và hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu hệ thống IBS.

IHN – Nhà thầu triển khai hệ thống IBS

Công ty Cổ phần Công nghệ IHN triển khai hệ thống IBS theo chuỗi khép kín:

Khảo sát → Thiết kế → Thi công → Testing → Commissioning → Hồ sơ nghiệm thu → Phối hợp nhà mạng → Bàn giao

IHN triển khai hạ tầng kỹ thuật và hệ thống điện nhẹ cho nhiều loại hình công trình — khách sạn và khu nghỉ dưỡng, chung cư cao tầng, bệnh viện, tổ hợp thương mại. Danh mục dự án được cập nhật tại trang Dự án. Các dịch vụ liên quan gồm tư vấn, tư vấn thiết kế ICT, ELV, BMS & RCU, triển khai thi công hệ thống điện nhẹ và bảo trì, bảo dưỡng sau bàn giao.

Câu hỏi thường gặp về thi công hệ thống IBS

Thi công hệ thống IBS gồm những công việc gì?

Bảy nhóm công việc: rà soát thiết kế và lập shop drawing; khảo sát xác nhận tuyến feeder; kéo và cố định feeder; gia công RF connector; lắp splitter, coupler, tapper kèm tải giả cho port dư; lắp antenna và cáp bức xạ; lắp POI, grounding và labeling. Sau đó là QA/QC theo giai đoạn, đo kiểm RF, Walk Test và nghiệm thu bàn giao.

Thi công antenna IBS cần lưu ý gì?

Anten phải xuyên qua tấm trần với radome hướng xuống — không đặt ngửa trên trần hay nhét trong hộp trần kim loại, một lỗi vẫn cho VSWR đạt nhưng làm mất vùng phủ cả khu vực. Kèm theo: đúng vị trí, cao độ và hướng theo thiết kế; đủ khoảng cách với kết cấu kim loại và hệ MEP; jumper được đỡ tải tại cổng anten. Khi buộc phải dời vị trí, kỹ sư RF phải đánh giá lại vùng phủ và cập nhật bản vẽ.

Vì sao phải lắp tải giả 50 Ω cho các port không dùng?

Một port splitter hoặc coupler để hở sẽ phản xạ toàn bộ công suất tới nó ngược về nguồn, làm kết quả đo VSWR của cả nhánh không đạt dù phần lắp đặt hoàn toàn đúng. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu của các phép sweep báo lỗi giả. Tải giả phải đúng dải tần, đúng công suất, có trong BOQ và được kiểm tra trong checklist nghiệm thu — không phải mượn tạm khi đo rồi tháo ra.

Bán kính uốn tối thiểu của feeder cable là bao nhiêu?

Không có một con số dùng chung. Giá trị khác nhau giữa các họ cáp ngay trong cùng một cỡ: cáp 1/2 inch của CommScope (HELIAX LDF4-50A) công bố khoảng 50 mm cho uốn một lần và 127 mm cho uốn lặp lại, trong khi cáp 1/2 inch của RFS (CELLFLEX LCF12-50J) công bố khoảng 70 mm và 125 mm. Với cáp 7/8 inch, giá trị thông dụng quanh 120–127 mm và 250–254 mm. Luôn tra datasheet của đúng chủng loại cáp dùng trong dự án.

Khi nào cần đo kiểm hệ thống IBS?

Đo từng nhánh ngay khi lắp xong và trước khi đóng trần, vì sau khi trần đóng lại mọi việc sửa đều thành đục phá. Sau đó đo tổng end-to-end ở giai đoạn pre-commissioning, trước khi nhà mạng đấu nguồn RF. Cuối cùng là Walk Test sau khi phát sóng thử. Chi tiết các phép đo được trình bày trong bài RF Testing và Commissioning hệ thống IBS.

Tài liệu tham khảo

• IEC 61169 series – Radio-frequency connectors (Part 4: type 7-16; Part 16: type N).
• IEC 62037 series – Passive RF and microwave devices, intermodulation level measurement (Part 1, Part 3, Part 7).
• ITU-T K.27 – Bonding configurations and earthing inside a telecommunication building; ITU-T K.112 – Lightning protection, earthing and bonding: Practical procedures for radio base stations.
• ANSI/TIA-607 – Generic Telecommunications Bonding and Grounding (Earthing) for Customer Premises.
• IEC 62305 series – Protection against lightning; IEC 60364-5-54 – Earthing arrangements and protective conductors.
• TCVN 10251:2013 – Thiết kế, lắp đặt hệ thống cáp thông tin trong tòa nhà; QCVN 9:2016/BTTTT – Tiếp đất cho các trạm viễn thông; QCVN 33:2019/BTTTT – Lắp đặt mạng cáp ngoại vi viễn thông.
• Tài liệu kỹ thuật nhà sản xuất: CommScope HELIAX và RFS CELLFLEX (bán kính uốn, khoảng cách kẹp cáp); CommScope, Times Microwave (lực siết connector).

CÔNG TY CỔ PHẦN CÔNG NGHỆ IHN

• Trụ sở chính: Tầng 4, Tòa nhà HH02 FLC Garden City, Phường Đại Mỗ, Thành phố Hà Nội.
• VP Đà Nẵng: 77 Hòa Phú 1, Phường Hòa Khánh, Thành phố Đà Nẵng.
• VP Hồ Chí Minh: Tầng 4, Số 1 đường Tô Ký, Phường Trung Mỹ Tây, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Hotline: 096 217 4486 — Email: info@ihn.vn